Lịch sử của Đàn Piano

Bối cảnh

Lịch sử của đàn piano kéo dài hơn ba thế kỷ, ghi lại hành trình phát triển của một trong những nhạc cụ phổ biến nhất thế giới. Bước sang thế kỷ thứ tư kể từ khi ra đời, piano vẫn giữ vị trí là nhạc cụ trung tâm trong đời sống âm nhạc.

Đây là một trong những thiết bị cơ khí phức tạp nhất trong gia đình, có khả năng đáp ứng gần như mọi yêu cầu biểu đạt âm nhạc của người chơi. Qua từng giai đoạn phát triển, piano ngày càng hoàn thiện khả năng thể hiện sắc thái (nuance), cường độ (volume) và độ dài âm thanh (duration).

Cấu trúc của piano là một hệ thống cơ học phức tạp, gồm khung gỗ, các lớp nỉ, lò xo kim loại, cùng hệ thống dây đàn chịu lực căng trung bình lên đến khoảng 20 tấn.

---

Nguồn gốc hình thành

Lịch sử của piano bắt đầu cách đây hơn 300 năm, khi một nghệ nhân chế tác harpsichord người Ý – Bartolomeo Cristofori – tạo ra một bước đột phá công nghệ quan trọng.

Ông phát triển một cơ chế mới cho phép người chơi điều khiển sắc thái âm thanh (to – nhỏ) thông qua lực nhấn phím. Ông gọi phát minh này là:

“gravicembalo col piano e forte”
(tạm dịch: “harpsichord có thể chơi nhỏ và to”)

Tuy nhiên, trước thời của Cristofori, từ thế kỷ 15 đã tồn tại hai loại nhạc cụ bàn phím phổ biến:

• Clavichord
• Harpsichord

Chính những nhạc cụ này đã đặt nền tảng quan trọng cho sự ra đời của piano.

---

Các nhạc cụ tiền thân (trước năm 1700)

Clavichord

Clavichord có cấu tạo với dây đôi (bichord), được gõ bởi các thanh kim loại nhỏ gọi là tangent, gắn vào đầu mỗi phím.

• Khi nhấn phím, tangent chạm vào dây và giữ tiếp xúc, đóng vai trò như một “phím đàn” (fret)
• Đồng thời, nó tạo ra dao động với chiều dài âm thanh chính xác
• Người chơi có thể tạo hiệu ứng vibrato bằng cách thay đổi áp lực trên phím
• Có khả năng biểu cảm động (dynamic), nhưng giới hạn ở mức mezzo-piano

Clavichord rất phổ biến trong không gian gia đình và được sử dụng rộng rãi trong khoảng 300–400 năm.

---

Harpsichord

Xuất hiện từ khoảng năm 1505, harpsichord là nhạc cụ phổ biến song song với clavichord.

• Dây đàn được gảy (plucked) bằng lông chim hoặc plectrum
• Khi nhấn phím, một cơ cấu gọi là jack nâng plectrum lên để gảy dây
• Bộ giảm âm (damper) rời khỏi dây, cho phép dây rung tự do

Âm lượng có thể thay đổi bằng cách:

• Điều chỉnh độ dài và độ linh hoạt của plectrum
• Hoặc thay đổi vị trí của các dãy dây (register)

So với clavichord, harpsichord có âm lượng lớn hơn, nên rất phù hợp cho:

• Biểu diễn trong nhà thờ
• Kết hợp với đàn organ

---

Dulcimer – cầu nối quan trọng

Một nhạc cụ khác cũng đóng vai trò tiền thân của piano là dulcimer, dù không có bàn phím.

• Là nhạc cụ dây được gõ bằng dùi (hammer) cầm tay
• Năm 1690, nghệ sĩ người Đức Pantaleon Hebenstreit đã phát triển một phiên bản đặc biệt:
  • Dài tới 9 feet (gấp 4 lần bình thường)
  • Có thêm bảng cộng hưởng (soundboard)
  • Dùi gõ có hai mặt: một cho âm mềm, một cho âm mạnh

Nhạc cụ này, được vua Louis XIV đặt tên là “Pantaleon”, rất thành công về mặt biểu diễn. Tuy nhiên, nó đòi hỏi kỹ thuật đặc biệt nên không phổ biến rộng rãi.

Dù không phát triển thương mại, dulcimer vẫn là mắt xích quan trọng dẫn đến sự ra đời của piano, đặc biệt ở cơ chế dùng búa gõ vào dây.

Nguồn: merriamusic.com